Artikel

Oei, ik groei

Groningen en Enschede over groei in crisistijd

Enschede en Groningen: twee universiteitssteden met het predicaat “Anticipatiegebied”, dat wil zeggen dat ze voorlopig geen krimpende bevolking verwachten en dat ze een centrumfunctie vervullen in de regio en/of provincie. Dat lijkt goed nieuws, maar geld blijft schaars. Hoe houden ze de binnensteden leefbaar en hoe is de campus beter te betrekken bij die binnenstad? Dat lukt in Groningen beter dan in Enschede. Groningen 'profiteert' bovendien van burgers die het aardbevingsgebied ontvluchten.

Forum Groningen

Situering Forum Groningen

Alle rechten voorbehouden

Ruimtelijke kwaliteit. Het is een begrip dat in veel gemeenten de aloude welstand vervangt. Na de gemeenteraadsverkiezingen wordt in sommige steden de Nota Welstand omgezet in de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. In Groningen wordt de stadsbouwmeester vanaf 2015 belast met het welstandstoezicht. Groningen hanteert strenge regels in het beschermd stadsgezicht van het centrum, maar laat daar buiten iets meer vrijheid toe. Enschede heeft zijn dienst Ruimtelijke Ordening sterk ingekrompen en twee stadsbouwmeesters in dienst die welstandstoezicht ‘erbij doen’.

Enschede, met zijn verleden als textielstad, zoekt naarstig naar het invullen van de vele lege plekken rondom de binnenstad. Christine Bensink, hoofd ontwerp van de gemeente Enschede: ‘Er is in Enschede jarenlang gedacht in en vanuit projecten om de onbebouwde ruimte te vullen. Nu proberen we te kijken wat bepaalde investeringen voor de stad als geheel betekenen.‘ Stadsweide is zo’n wijk zuidwestelijk van het centrum, die gevuld wordt met een grote onderwijsinstelling en het Saxion Ziekenhuis. Maar er is nog ruimte over. Te weinig programma: een euvel dat zich in Enschede voordoet en daar niet alleen.

De ambities zijn desondanks niet gering. Enschede wil dé stad van Oost Nederland worden, met een centrum dat er nationaal toe doet. Om dit doel te bereiken: moet het centrum groter worden, de bestaande centrumvoorzieningen worden versterkt en nieuwe functies aan het centrum worden toegevoegd. Het actieprogramma Binnenstad fungeert als een vliegwiel om samen met partners de binnenstad levendiger, aantrekkelijker, bruisender en toekomstbestendig te maken. Zo moet Enschede het kloppende hart worden van de regio met grootstedelijke allure en dito culturele uitstraling.

Bensink is verantwoordelijk voor een dienst die zich met ruimtelijke kwaliteit bezighoudt: van de openbare ruimte, het groen, herbestemming en leegstand. Groningen en Enschede hebben met elkaar gemeen dat de krimp hen (nog) niet heeft bereikt. In Enschede zullen de demografische veranderingen naar verwachting pas tegen 2040 zichtbaar zijn. Groningen groeit, en al helemaal nu het ommeland dreigt te ontvolken door het drama rond de gasboringen en daaraan gerelateerde aardbevingen.

Groningen is een atypische stad, legt stadsbouwmeester Niek Verdonk uit. Al jaren zwaait de PvdA de scepter in het stadsbestuur, hoewel het aantal zetels naar verwachting bij de komende verkiezingen gaat dalen. Atypisch is ook de steun voor het grote cultuurproject Forum dat wel een onderwerp voor de verkiezingen zal vormen, maar anders dan in Utrecht of Arnhem kans maakt op realisatie. Het kan bijna niet anders, want er is al 40 miljoen euro in gestoken. ‘Het zou weggegooid geld zijn, als het nu zou worden gecancelled’, zegt Verdonk. Wethouder Roeland van der Schaaf met Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting in zijn portefeuille gaat als lijsttrekker voor de PvdA voor de derde keer de verkiezingen in, en zal waarschijnlijk geen schade oplopen door het Forumproject. Het GroningerForum is een combinatie van bibliotheek, centrum voor geschiedenis en filmtheater.

Hoe gunstig Enschede en Groningen er demografisch ook voorstaan dankzij de grote aantallen studenten die de binnenstad frequenteren, leegstand in de winkelstraten is wel degelijk een zorg. Groningen heeft zijn bestemmingsplannen aangepast, waardoor het mogelijk wordt ruimere functies te geven aan een pand dan alleen detailhandel. De hoop is dat dan ook parkeergarages beter gaan lopen. Enschede’s grootste zorg is de ring rond de binnenstad. Een toch al weinig florerende meubelboulevard is in 2012 afgebrand en zorgt voor een open wond aan de rand van het centrum. Bensink concludeert: ‘We moeten alle pijlen richten op de binnenstad en het gebied eromheen.’ De stad heeft nu eenmaal de erfenis van de textielindustrie die gaten heeft geslagen. We zijn te vergelijken met Almelo en Tilburg.’ Wil Enschede sterker komen te staan, dan moet er worden samengewerkt, met de grote naburige Twentse gemeenten. Maar Bensink denkt dat de Enschedeërs bij de verkiezingen in eerste instantie ‘voor zichzelf gaan staan’ en niet zo geïnteresseerd zijn in regionale afstemming.

Ruimtelijke kwaliteit moet de verbindende schakel zijn. Hoe kom je een stad binnen? Hoe houd je de stad intact, hoe verbeter je het contact met de universiteit? Beide steden moeten het hebben van die studenten en hoger opgeleiden die er na hun studie blijven hangen. Terwijl Groningen zijn lang verwachte Forum gaat krijgen, is de culturele infrastructuur in Enschede volgens Bensink moeizaam. De Twentse Welle in de wijk Roombeek functioneert, maar het Jan Cremermuseum in het Balengebouw is niet van de grond gekomen. En al helemaal spijtig is dat de Bijenkorf aan het Van Heekplein sluit en plaats maakt voor Primark. ‘Dat trekt toch een andere publiek.’

Alle rechten voorbehouden